Böyrək daşı (urolitiaz): sadə səbəbdən kompleks metabolik problemə
Uşaqlarda böyrək daşı əvvəlki illərlə müqayisədə daha çox diqqət çəkən uroloji problemlərdəndir. Bu zaman beldə və ya yan nahiyədə ağrı, sidikdə qan, tez-tez sidiyə getmə, sidik ifrazında narahatlıq, ürəkbulanma və qusma kimi əlamətlər görülə bilər. Bəzi kiçik daşlar isə heç bir şikayət vermədən də aşkarlana bilər. Ən sadə səviyyədə baxanda, kifayət qədər maye qəbul etməmək və sidiyin çox qatı olması daş yaranmasını asanlaşdıran əsas səbəblərdəndir.
Amma məsələ çox vaxt bununla bitmir. Uşaq yaşında böyrək daşı olan xəstələrdə tez-tez metabolik meyllər də aşkarlanır. Elmi mənbələrdə hiperkalsiuriya, hipositraturiya, hiperoksaluriya və sidiyin az həcmi uşaqlarda ən çox rast gəlinən daş yaranma riskləri arasında göstərilir. Bu da o deməkdir ki, “daşı çıxartdıq, problem bitdi” yanaşması yetərli deyil; daşın niyə yarandığını araşdırmaq vacibdir.
Məhz buna görə urolitiaz bəzi uşaqlarda sadə deyil, kompleks metabolik problem kimi qiymətləndirilməlidir. Uşaq cərrahı və uşaq uroloqu Dr. Vüsal Cəfərov vurğulayır ki, xüsusilə təkrarlayan daşlarda, ailə tarixçəsi olduqda, hər iki böyrəkdə daş izlənəndə və ya uşaq çox erkən yaşda daş salanda geniş müayinə daha da önəm qazanır. Bu qiymətləndirməyə sidik analizi, qan testləri, görüntüləmə müayinələri, mümkün olduqda daşın laborator analizi və bəzi hallarda 24 saatlıq sidik metabolik dəyərləndirməsi daxil edilə bilər.
Profilaktika da daşın növünə və səbəbinə görə fərqlənir. Uşaqlarda kifayət qədər su içmək ən vacib addımlardan biridir. Bununla yanaşı, bəzi hallarda duzun azaldılması, zülal balansının düzgün qurulması, normal qida kalsiumunun qorunması və həkim məsləhətinə uyğun dərman müalicəsi lazım ola bilər. Yəni uşaq böyrək daşı təkcə “ağrı verən daş” kimi deyil, bəzən altda duran metabolik mexanizmin xəbərdarlıq siqnalı kimi də dəyərləndirilməlidir.