Enməmiş xaya, yəni kriptorxizm, bir və ya hər iki xayanın doğuş zamanı xaya kisəsində olmaması vəziyyətidir. Bu, oğlan uşaqlarında ən çox rast gəlinən anadangəlmə uroloji problemlərdən biridir. Tibbi mənbələrdə bu halın tam vaxtında doğulan oğlanların təxminən 3 faizində, vaxtından əvvəl doğulanlarda isə daha yüksək faizdə görüldüyü qeyd olunur. Əksər hallarda ağrı olmur və valideyn bunu sadəcə xaya kisəsinin bir tərəfinin boş görünməsi ilə hiss edir.
Vacib məqamlardan biri budur ki, hər yuxarı qalxan xaya enməmiş xaya sayılmır. Bəzi uşaqlarda retraktil xaya olur; bu zaman xaya bəzən yuxarı çəkilsə də, normalda yerinə qayıda bilir və hər zaman əməliyyat tələb etmir. Həqiqi enməmiş xayada isə testis normal olaraq xaya kisəsinə yerləşmir və izlənməlidir. Bu diaqnoz çox vaxt fiziki müayinə ilə qoyulur və rutin ultrasəs əksər uşaqlarda mütləq lazım olmur.
Doğuşdan sonrakı ilk aylarda bəzi xayalar öz-özünə enə bilər. Amma 6 aydan sonra spontan enmə ehtimalı xeyli azalır. Uşaq cərrahı və uşaq uroloqu Dr. Vüsal Cəfərov vurğulayır ki, testis 6 aylıqdan sonra da xaya kisəsində deyilsə, uşaq uroloqu tərəfindən qiymətləndirilməsi vacibdir. Müasir yanaşmada əsas müalicə üsulu orxiopeksiya adlanan əməliyyatdır və ideal olaraq bu müdaxilə həyatın ilk 18 ayı ərzində planlanır.
Erkən müalicə yalnız kosmetik məqsəd daşımır. Enməmiş xaya gələcəkdə məhsuldarlıq potensialına mənfi təsir göstərə, xayanın inkişafını zəiflədə, burulma riskini artıra və sonrakı illərdə müayinəni çətinləşdirə bilər. Vaxtında əməliyyat bu riskləri tam sıfırlamasa da, onların azalmasına və xayanın izlənməsinin asanlaşmasına kömək edir. Buna görə valideynlər bu vəziyyəti uzun müddət gözləmədən qiymətləndirməlidirlər.